Amsterdam 1928 wordt in 2028 groots herdacht: honderd jaar Spelen
In 2028 is het honderd jaar geleden dat Amsterdam de Olympische Spelen organiseerde. NOC*NSF en de gemeente Amsterdam willen dat jubileum gebruiken voor een landelijk vieringsjaar, dat in dat jaar samenvalt met de Spelen in Los Angeles, het EK voetbal en het Olympisch schaatsen in Heerenveen.
Wat NOC*NSF en Amsterdam van plan zijn
NOC*NSF maakte de plannen op 16 november 2026 bekend. Amsterdam vormt het middelpunt: daar wordt de Stichting 100 Jaar Spelen opgericht, die met subsidie van de gemeente het Amsterdamse programma voorbereidt. Hoe groot die subsidie is en wat het programma inhoudt, staat nog niet in de aankondiging. NOC*NSF wil daarnaast gemeenten, provincies, sportbonden en maatschappelijke partners aan een landelijk programma verbinden.
Het doel is breder dan terugkijken. Het jaar moet mensen samenbrengen door sport, de inspiratie van de topsport koppelen aan mogelijkheden om dichtbij huis te sporten, en lokale initiatieven versterken, vooral voor jongeren. Algemeen directeur Marc van den Tweel noemt de investering van Amsterdam een signaal over de maatschappelijke waarde van sport. Volgens hem moet 2028 een jaar worden waarin alle Nederlanders van sport kunnen genieten.
Een delegatie van de hoofdstad en NOC*NSF bezocht in de week van de aankondiging het IOC in Lausanne, voor een bijeenkomst van de World Union of Olympic Cities, waarvan Amsterdam lid is.
Waarom de Spelen van 1928 ertoe doen
De Spelen van 1928 telden volgens het IOC en Wikipedia 2.883 sporters uit 46 landen, verdeeld over 109 onderdelen. Het aantal vrouwen verdubbelde ruim: er deden 277 vrouwen mee, doordat atletiek en turnen voor het eerst voor vrouwen openstonden. De Poolse Halina Konopacka werd de eerste vrouwelijke olympisch kampioen in de atletiek.
Er was ook een schaduwkant. Verhalen over uitgeputte deelneemsters na de 800 meter zorgden ervoor dat het IOC het lopen van lange afstanden voor vrouwen schrapte. Volgens Wikipedia bleef het Olympische programma voor vrouwen daardoor tot in de jaren zestig beperkt tot de 200 meter. Die verhalen waren naar die bron overdreven en onjuist.
In Amsterdam brandde bovendien voor het eerst een symbolisch vuur tijdens de Spelen, in een schaal bovenop de toren van het stadion, ontworpen door architect Jan Wils. Een vuurestafette kwam pas in 1936. Het Olympisch Stadion wordt volgens Wikipedia nog altijd gebruikt, na een renovatie tussen 1996 en 2000.
Nederland als gastheer
Nederland haalde op de eigen Spelen 6 gouden, 9 zilveren en 4 bronzen medailles, goed voor de achtste plaats in het medailleklassement. Wedstrijden vonden niet alleen in Amsterdam plaats. Het voetbal werd ook in Arnhem en Rotterdam gespeeld, de dressuur en het crosscountrygedeelte van de ruiterwedstrijden in Hilversum, en het paardrijden van de moderne vijfkamp in Amersfoort. Zeilen gebeurde op het IJ en de Zuiderzee. Dat spreidingsverhaal geeft NOC*NSF een basis voor een jaar dat het hele land moet raken.
Een kanttekening bij de cijfers: de bronnen verschillen over de openingsdatum (het IOC noemt 17 mei als begin van de wedstrijden, Wikipedia 28 juli als officiële opening) en over het precieze aantal Nederlandse deelnemers.
Wat er nog volgt
De Stichting 100 Jaar Spelen moet nog worden opgericht en het programma is niet gepubliceerd. Zodra NOC*NSF het programma en de subsidie bekendmaakt, valt te beoordelen hoe groot de viering wordt.
Bronnen: NOC*NSF (16 november 2026), IOC (olympics.com, Amsterdam 1928), Wikipedia (1928 Summer Olympics).
Afbeelding: De Marathontoren bij het Olympisch Stadion in Amsterdam, waar in 1928 voor het eerst een Olympisch vuur brandde. Fotograaf: Marcel mulder, CC BY-SA 3.0 NL, via Wikimedia Commons.
